Radruż – perełka drewnianej architektury podkarpacia

Niedawno mieliśmy okazję odwiedzić na kilka dni Polskę południowo-wschodnią. Najbardziej spodobały nam się wspaniałe zabytki architektury drewnianej, której jednym z najlepszych przykładów jest XVIw. cerkiew pw. Św. Paraskewy w Radrużu, niewielkiej wiosce położonej kilkaset metrów od granicy z Ukrainą. Wspaniałe miejsce świadczące o historii tych okolic. Obecnie cerkiew, wpisana na listę UNESCO, jest oddziałem Muzeum Kresów w Lubaczowie.

Radruż

Kompleks świątynny położony jest na niewielkim wzniesieniu w centrum wioski, składa się z samej cerkwi, dzwonnicy i kostnicy, otoczony jest kamiennym murem o wysokości około 1,5m.

Cerkiew, Radruż

Wieś Radruż wspominana jest z nazwy już w 1444 r., prawdopodobnie już wówczas znajdowała się tu świątynia. Na jej miejscu pod koniec XVIw. powstała obecna cerkiew. Fundatorem był najprawdopodobniej starosta lubaczowski, Jan Płaza herbu Topór, za panowania króla Stefana Batorego.

Cerkiew, Radruż

Cerkiew zbudowana jest w zabudowie trzynawowej, symetrycznej, kryta gontem. Otoczona jest sobotami, czyli podcieniami, gdzie mogły się schronić osoby, które przybywały na niedzielne nabożeństwo już w sobotę. W nawie południowej znajdował się babiniec, część centralna była przeznaczona dla mężczyzn i miała swoje własne wejście, w części północnej, za ikonostasem, znajdował się ołtarz. W ścianach szczytowych dzielących nawy zostały wycięte duże otwory, które zamieniają cerkiew w ogromne pudło rezonansowe – akustyka wewnątrz jest niesamowita, a pieśni i słowa kapłana słychać było również daleko poza budynkiem.

Wnętrze cerkwi, Radruż

Wspaniały, niedawno odnowiony ikonostas jest siedmiorzędowy. Powstawał przez niemal 200 lat wraz z dobudowywaniem kolejnych rzędów ikon, dlatego pierwotnie ściana za nim udekorowana była polichromiami powstałymi w początku XVIIw. Jako pierwsze – w połowie XVII w. – powstały dolne ikony oraz Drzwi Carskie i drzwi boczne, ikona Matki Boskiej i krucyfiks. W roku 1699 dodano ikony centralnej osi ikonostasu, a jego rozbudowę zakończono w latach 1742-56 dodając ikony wyższego rzędu.

Ikonostas, Radruż

Znaczącym zabytkiem jest również znajdujący się w Babińcu Boży Grób z 1839 r., jeden z niewielu zachowanych na terenie Polski. Grób ten w okresie wielkanocnym ustawiany był przed ikonostasem i ozdabiany kwiatami oraz oświetlany świecami.

Grób Pański, Radruż

Na wyposażeniu cerkwi znajdują się również malowana na niebiesko ambona oraz zdobiona jednoosobowa ława podarowana przez kolatora cerkwi Józefa Lubomirskiego, pozostałe elementy można zobaczyć w Muzeum Kresów w Lubaczowie. Do lat 30 XX w. w świątyni znajdowały się również niezwykle cenne ikony z przełomu XIV i XV w., które jednak obecnie wystawiane są w Muzeum Narodowym we Lwowie. Jeszcze kilka lat temu znajdował się przy nich podpis: „Ikony z cerkwi w Radrużu, tymczasowo w Polsce”.

Wnętrze cerkwi, Radruż

W południowo zachodniej części kompleksu znajduje się drewniana dzwonnica o charakterze obronnym, o wspaniałej konstrukcji opartej na 9 słupach. Dzisiaj można wspiąć się na jej szczyt i spojrzeć na cerkiew z góry.

Dzwonnica, Radruż

Jedną z ciekawszych historii związanych z cerkwią jest opowieść o Marii Dubniewiczowej, opisana krótko w kronice „Krótka historya o kobicie z niewoli tatarskiej przybyłej”. W 1672 r. Tatarzy najechali Radruż, a mieszkańcy schronili się w cerkwi. Tatarzy obiecali, że odstąpią od oblężenia, jeśli mieszkańcy wydadzą im słynącą z niezwykłej piękności Marię Dubniewiczową, żonę wójta. Dziewczyna chcąc ocalić cerkiew i współmieszkańców oddała się w jasyr, pozostawiając męża i dwoje synów. Została sprzedana jako branka w Kamieńcu i trafiła do Stambułu, gdzie stała się ulubioną żoną w haremie jednego z dostojników. Po 27 latach udało się jej powrócić do Radruża, a za przywiezione klejnoty odnowiła cerkiew. Okazało się również, że starszy z jej synów został wójtem, jednak niestety niedawno zmarła jego ukochana żona, Katarzyna Dubniewiczowa. Maria zdecydowała się wystawić jej wspaniały nagrobek, zdobną płytą o wypukłych literach znajdującą się obecnie za cerkwią.

Tablica nagrobna, Radruż

Mieliśmy niezwykłe szczęście być oprowadzanym przez wspaniałą przewodniczkę, która mieszkała w Radrużu również przed wojną. Dzięki temu nie tylko dowiedzieliśmy się wiele o samej cerkwi, ale również poznaliśmy trudną historię tego regionu naznaczoną działaniem ukraińskich band UPA i polską akcją Wisła. Niestety, awersje polsko-ukraińskie cały czas są aktualne.

Przed wejściem do cerkwi oraz na wzniesieniu za nią znajdują się dwa stare cmentarze, pełne zmurszałych i omszałych kamiennych krzyży i nagrobków z XVIII i XIX w. Napisy w językach polskim i ukraińskim wskazują, że kiedyś te dwie nacje żyły tutaj wspólnie.

Cmentarz, Radruż

Dzisiaj to też miejsce obrazujące spory – stoją tu zarówno krzyże upamiętniające osoby walczące w UPA, jak i nagrobki przez nich pomordowanych.

Cmentarz, Radruż

Jedną z ciekawostek jest również grób na mniejszym cmentarzu znajdującym się na wprost wejścia do cerkwi. Daty na nim umieszczone wskazują, że pogrzebana w nim osoba przeżyła… 276 lat!

Kiedyś ludzie żyli tyle, ile chcieli!

W Radrużu, nad rzeką Radrużka, znajduje się również drugi zabytek architektury drewnianej – stara cerkiew pw. Mikołaja Cudotwórcy z 1931 r. Obecnie służy ona jako kościół rzymskokatolicki pw. Marii Śnieżnej.

Kościół Marii Śnieżnej, druga drewniana świątynia w wiosce, Radruż

Cerkiew zwiedza się po uprzednim umówieniu telefonicznym, opiekunów cerkwi można zastać pod telefonami 606357108 lub 693699420. Zachęcamy wszystkich do odwiedzenia południowo-wschodniej Polski, zwłaszcza teraz, gdy dojazd tam jest coraz łatwiejszy.

Więcej zdjęć można zobaczyć w naszej galerii.

Jeśli zainteresowały Cię informacje o Radrużu zapraszamy do zapoznania się z naszą relacją z wizyty w Gorajcu, Chotylubie i Nowym Bruśnie.

Travellersi.pl

Jedna myśl nt. „Radruż – perełka drewnianej architektury podkarpacia”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *